بديع الزمان فروزانفر
117
شرح مثنوى شريف ( فارسى )
خدا موقوف علت نيست پس بهر معنى كه باشد كار با وى دشوار نيست و خود راه را بر عاشق آسان مىگرداند و طريق وصول را به دو نشان مىدهد و بوصال مىرساند . جع : تفسير كشاف ، طبع مصر ، ج 1 ، ص 242 ، احياء العلوم ، چاپ مصر ، ج 4 ، ص 299 - 286 رسالهى قشيريه ، چاپ مصر ، ص 148 - 143 ، تفسير امام فخر رازى ، چاپ آستانه ، ج 2 ، ص 108 - 106 . [ بيان آن كه كشتن و زهر دادن مرد زرگر به اشارت الهى بود نه به هواى نفس و تأمل فاسد ] كشتن آن مرد بر دست حكيم * نى پى اوميد بود و نى ز بيم او نكشتش از براى طبع شاه * تا نيامد امر و الهام إله الهام : در لغت بمعنى اعلام و تلقين و اصطلاحا ، القا و ظهور معنى است در دل بطريق فيض و بدون اكتساب و فكر و تفاوت آن با وحى در جهات ذيل است : 1 - الهام از جنس كشف معنوى است بخلاف وحى كه از جنس كشف شهودى است . 2 - الهام براى نبى و غير نبى حاصل مىشود ولى وحى بعقيدهى متكلمين اختصاص به نبى دارد . 3 - در الهام تبليغ شرط نيست و وحى مشروط بتبليغ است . صوفيه الهام را بر خاطر ملكى نيز اطلاق مىكنند . ( جع : احياء العلوم ، چاپ مصر ، ج 3 ، ص 14 ، كشاف اصطلاحات الفنون ، طبع كلكته ، اصطلاحات الصوفية ، طبع طهران ، كليات ابو البقا ، طبع مصر در ذيل : الهام ، وحى ، كشف . ) مولانا ازين ابيات شروع كرده است بدفاع از حكيم بدين گونه كه قتل زرگر بر دست وى مبنى بر غرض شخصى و بطمع جاه و مال و ترس عقوبت نبود بلكه آن كار را بفرمان خدا كرد و فرمان خدا همواره بمصلحت مقرون است .